Geschiedenis

Geschiedenis

Het eerste station Haarlem werd geopend op 20 september 1839, als een van de drie stations van de spoorlijn Amsterdam – Haarlem, de eerste spoorlijn van de HIJSM en tevens de eerste Nederlandse spoorweg (AmsterdamHalfwegHaarlem), nu deel van de Oude Lijn.

In Haarlem kwam het eerste station juist buiten de Amsterdamse Poort te liggen. Op deze plaats bevindt zich nu het terrein van de Hoofdwerkplaats van NedTrain.

Gevel van het hoofdgebouw van het oude station uit 1842.


In 1842 werd het tijdelijke station even buiten de Amsterdamse Poort vervangen door een station op de definitieve locatie aan de noordkant van de binnenstad. Toen kwam ook de overbrugging van het Spaarne in gebruik. Het is een van de weinige 19e eeuwse stations in Nederland die binnen een 17e eeuwse omwalling werden gelegd.

In hetzelfde jaar werd de spoorlijn verlengd van Haarlem naar Leiden. Aanvankelijk was de spoorlijn uitgevoerd in breedspoor, met een spoorwijdte van 1945 mm. In 1865 werd het spoor versmald tot normaalspoor (1435 mm). In 1867 kwam de spoorlijn richting Uitgeest – (Alkmaar) in gebruik. In 1881 kwam de lijn naar Zandvoort aan Zee er bij. De tegenover het station gelegen fabriek van Beijnes kreeg in 1891 een spooraansluiting (vervallen in 1952). In 1912 werd station Haarlem aangesloten op de Haarlemmermeerspoorlijnen. Tegelijkertijd kreeg Haarlem een tweede station erbij, Haarlem Rijksstraatweg. En weer later, in 1998, werd Station Haarlem Spaarnwoude geopend.

Op 15 september 2008 was er een groot feest ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van station Haarlem.

Het stationsgebouw

Het oorspronkelijke stationsgebouw werd in 1906 vervangen door een nieuw gebouw van D.A.N. Margadant aan de nu hooggelegen spoorlijn. In 1908 was het gebouw geheel gereed. Kenmerkend voor het gebouw zijn de twee verschillende in- en uitgangsgebouwen, en de situering van de wachtkamers en restauratie op het eilandperron. Het is het enige station in Nederland in de Art Nouveau of Jugendstil-stijl, en een van de markantste gebouwen in de stad Haarlem. Kenmerkend voor het gebouw zijn onder meer de vele tegeltableaus in het gebouw (zie afbeelding).

Het station is meerdere keren gebruikt als voor filmopnamen zoals voor Zwartboek van Paul Verhoeven in 2005 en voor de Amerikaanse actiefilm Ocean's Twelve in mei 2004. In laatstgenoemde film moest het Haarlemse perron overigens Amsterdam Centraal voorstellen.

Op het grote middenperron zijn er gebouwen waar diverse wachtzalen en andere reizigersfaciliteiten waren. Bekend waren daar de twee zalen voor de stationsrestaurant. Deze twee zalen worden nu enkel nog gebruikt voor dansfeesten en salsa lessen.

Galerij

Stationsoverkapping  


Een van de drie uitgangsgebouwen  


Tegeltableau 100 jaar spoorwegen; 1839-1939  

Spoorlijnen

In 1912 kwam de spoorlijn naar HoofddorpAalsmeer in gebruik, onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Hiervoor werd de brug over het Spaarne van een derde spoor voorzien. Sinds de opheffing van de lijn naar Hoofddorp in 1936 is dit spoor in gebruik gebleven als verbinding met de Hoofdwerkplaats.

De sporen in station Haarlem werden in 1927 geëlektrificeerd, als onderdeel van de elektrificatie van de Oude Lijn. Ook de lijn naar IJmuiden werd toen elektrisch. De lijn naar Zandvoort werd in 1935 geëlektrificeerd. Het locomotievendepot werd datzelfde jaar opgeheven.

Tot 1986 was Haarlem een belangrijk station in Nederland. Sinds de opening van de Schiphollijn rijden echter de meeste doorgaande treinen naar Rotterdam, Zeeland en België via Schiphol.

Een van de weinige grote veranderingen sinds de bouw van het stationsgebouw is de aanleg van het derde perron langs spoor 8 in 1953, dat enigszins contrasteert met de rest van het gebouw, waar lange tijd de intercity naar Zandvoort (uit Limburg) stopte. Vanaf 1996 was dit het aankomst- en vertrekspoor voor de Intercity's naar Heerlen en Maastricht, maar sinds december 2006 stopt de intercity van Amsterdam naar Zandvoort op dit spoor.

Sinds in 1986 de Schiphollijn volledig in gebruik werd genomen is Haarlem geen stopplaats meer voor Intercity's tussen Amsterdam en Rotterdam. Wanneer de HSL-Zuid wordt geopend zullen de meeste doorgaande Intercitytreinen weer de oude route (van voor 1986) over Haarlem gaan rijden. Dit omdat de hogesnelheidstrein dan een snellere verbinding tussen Amsterdam, Schiphol en Rotterdam geeft.


Treinen

Met ingang van de dienstregeling 2007 rijdt de Intercity uit Maastricht/Heerlen niet meer naar Haarlem. Om Haarlem toch een frequente snelle verbinding met Amsterdam te blijven bieden rijdt hiervoor in de plaats een extra IC Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort. Omdat de capaciteit tussen Haarlem en Amsterdam Centraal onvoldoende was reden de stoptreinen tussen Den Haag Centraal en Haarlem na de zomer van 2008 in de spits door naar Amsterdam Centraal.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omstreken. Auteur: Klaas van Giffen. Uitgeverij Spaar en Hout, Haarlem, 2006. ISBN 978-90-8683-004-6

Spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938 (pagina's 17-18, 142-143, 224-231). Auteur: H. Romers; De Walburg Pers, Zutphen, 1981. ISBN 90-6011-366-7

Salsa dansles in station

Station Haarlem op Stationswe

© Salsamotion 2012